همزمان با ادامه درگیریهای نظامی میان ایران و ائتلاف آمریکا و اسرائیل، گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد امارات متحده عربی در حال بررسی استفاده از ابزارهای مالی برای افزایش فشار بر تهران است. این اقدام احتمالی در واکنش به حملات موشکی و پهپادی اخیر ایران مطرح شده و میتواند به محدود شدن یکی از مهمترین کانالهای مالی ایران در منطقه منجر شود.
اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که امارات طی سالهای گذشته به یکی از اصلیترین مسیرهای ارتباط اقتصادی ایران با نظام مالی و تجارت جهانی تبدیل شده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند هرگونه محدودیت مالی هدفمند در این کشور میتواند توان ایران برای دور زدن تحریمها را تا حد قابل توجهی کاهش دهد، هرچند چنین تصمیمی با پیچیدگیهای اقتصادی و سیاسی همراه خواهد بود.
احتمال مسدود شدن میلیاردها دلار دارایی
بر اساس گزارشی که روزنامه والاستریت ژورنال منتشر کرده، مقامهای اماراتی در حال بررسی طرحی هستند که در صورت اجرا میتواند میلیاردها دلار از داراییهای مرتبط با ایران در سیستم مالی این کشور را مسدود کند. گفته میشود این بررسیها پس از حملات اخیر ایران به اهدافی در امارات آغاز شده است.
طبق اطلاعات منتشرشده، مسئولان امارات مجموعهای از گزینههای مالی را برای محدود کردن فعالیت شبکههای اقتصادی مرتبط با ایران بررسی میکنند. منابع آگاه از این مذاکرات گفتهاند در صورت اجرای این برنامه، بخشی از داراییهای ایران که در بانکها و نهادهای مالی امارات نگهداری میشود ممکن است مسدود شود؛ اقدامی که میتواند دسترسی تهران به ارزهای خارجی و برخی مسیرهای تجاری بینالمللی را کاهش دهد.
این منابع همچنین گفتهاند که مقامات اماراتی پیشتر بهصورت غیرعلنی ایران را از احتمال اتخاذ چنین اقداماتی مطلع کردهاند، اما هنوز مشخص نیست که این تصمیم چه زمانی و تا چه اندازه عملی خواهد شد.
در همین حال وزارت خارجه امارات در پاسخ به درخواست رسانهها برای اظهار نظر درباره این گزارشها واکنشی نشان نداده است.
نقش کلیدی امارات در اقتصاد ایران
در سالهای اخیر امارات به یکی از مهمترین مراکز فعالیت تجاری برای شرکتها و سرمایهگذاران ایرانی تبدیل شده است. بسیاری از فعالان اقتصادی ایرانی از زیرساختهای مالی و تجاری این کشور برای انجام معاملات بینالمللی یا ادامه تجارت در شرایط تحریم استفاده کردهاند.
به گفته تحلیلگران، دسترسی به شبکه بانکی، بنادر و شرکتهای تجاری مستقر در امارات به ایران کمک کرده تا بخشی از صادرات نفت و معاملات تجاری خود را با وجود تحریمهای غربی ادامه دهد.
در همین زمینه اسفندیار باتمانقلیچ، مدیر اجرایی مرکز پژوهشی «بورس و بازار» که بر اقتصاد ایران تمرکز دارد، گفته است هرگونه اقدام امارات برای محدود کردن فعالیتهای مالی ایران در این کشور میتواند تأثیر قابل توجهی داشته باشد، زیرا این کشور یکی از مهمترین پلهای ارتباطی اقتصاد ایران با بازارهای جهانی محسوب میشود.
تمرکز بر شرکتهای پوششی و صرافیها
بر اساس گزارشها، یکی از گزینههای مورد بررسی مسدود کردن داراییهای شرکتهایی است که در امارات ثبت شدهاند اما بهعنوان شرکتهای پوششی برای فعالیتهای تجاری ایران استفاده میشوند. چنین شرکتهایی معمولاً برای پنهان کردن منشأ واقعی معاملات یا انتقال پول به کار گرفته میشوند.
همچنین احتمال دارد نظارت مالی بر صرافیهای محلی که برای انتقال پول خارج از سیستم رسمی بانکی استفاده میشوند افزایش یابد. در صورت اجرای این محدودیتها، حسابهایی که به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتبط دانسته میشوند احتمالاً در اولویت اقدامات قرار خواهند گرفت.
در همین زمینه آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، گفته است حسابهای مرتبط با سپاه پاسداران احتمالاً نخستین هدف این محدودیتها خواهند بود و چنین اقداماتی میتواند مهمترین ابزار غیرنظامی امارات برای فشار بر ایران به شمار رود.
شبکه مالی پیچیده ایران در منطقه
گزارشهای پیشین نیز نشان میدهد که ایران برای مدیریت تجارت نفت و دور زدن تحریمها از شبکهای از شرکتهای پوششی در کشورهای مختلف، از جمله امارات، استفاده میکند. این شرکتها برای دریافت پرداختهای نفتی، انجام معاملات تجاری و پنهان کردن منشأ واقعی پول به کار گرفته میشوند.
وزارت خزانهداری آمریکا در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده بود که حدود ۹ میلیارد دلار از وجوه مرتبط با فعالیتهای مالی مخفی ایران از طریق حسابهای کارگزاری در بانکهای آمریکایی جابهجا شده است. طبق این گزارش، حدود ۶۲ درصد از این مبالغ توسط شرکتهایی که در امارات فعالیت دارند دریافت شده است.
بخش قابل توجهی از این تراکنشها به فروش نفت توسط شرکتهای مرتبط با ایران در دبی نسبت داده شده است.
در کنار این شبکه مالی، ایران همچنین از ناوگانی از نفتکشهای قدیمی برای حمل نفت تحت تحریم استفاده میکند. بسیاری از این کشتیها تلاش میکنند با پنهان کردن موقعیت یا مالکیت واقعی خود از ردیابی بینالمللی جلوگیری کنند.
تصمیمی با پیامدهای پیچیده
با وجود بررسی این گزینهها، تحلیلگران معتقدند هرگونه اقدام احتمالی امارات احتمالاً به شکل محدود و هدفمند انجام خواهد شد. دلیل این موضوع نیز روابط اقتصادی گسترده میان دو کشور و حضور صدها هزار ایرانی در امارات است که در بخشهای مختلف اقتصادی فعالیت دارند.
به همین دلیل، قطع کامل روابط مالی میان دو کشور میتواند پیامدهای اقتصادی قابل توجهی برای هر دو طرف داشته باشد و به همین دلیل تصمیمگیری در این زمینه با ملاحظات سیاسی و اقتصادی گسترده همراه خواهد بود.
