در حالیکه جنگ آمریکا علیه ایران با هدف اعلامی مهار برنامه هستهای آغاز شده، گزارش تازه فایننشال تایمز میگوید سرنوشت صدها کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد و نبود برنامه مشخص واشنگتن برای کنترل یا انتقال این ذخایر، پرسشهای جدی درباره راهبرد واقعی این جنگ ایجاد کرده است.
روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی نوشته است که با گذشت حدود دو هفته از آغاز جنگی که دولت دونالد ترامپ آن را با هدف جلوگیری دائمی از دستیابی ایران به سلاح هستهای آغاز کرده، هنوز برنامه مشخصی از سوی آمریکا برای کنترل یا انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران اعلام نشده است؛ موادی که میتوانند در صورت تکمیل فرایند فنی برای ساخت سلاح هستهای مورد استفاده قرار گیرند.
ترامپ در گفتوگویی با رادیو «فاکس نیوز» گفته است که در حال حاضر تمرکز اصلی دولت آمریکا بر این موضوع نبوده است. او اظهار کرده است: «فعلاً روی آن تمرکز نکردهایم، شاید در مرحلهای بعدی به آن بپردازیم.» این اظهارات واکنشهایی را در میان برخی متحدان و منتقدان دولت آمریکا برانگیخته و پرسشهایی درباره اهداف دقیق جنگ مطرح کرده است.
انتقاد در کنگره آمریکا
در واشنگتن نیز برخی قانونگذاران نسبت به نبود برنامه مشخص در این زمینه ابراز نگرانی کردهاند. کریس مورفی، سناتور دموکرات، گفته است اگرچه ترامپ بارها اعلام کرده هدف جنگ جلوگیری دائمی از دستیابی ایران به سلاح هستهای است، اما در جلسات محرمانه توجیهی به اعضای کنگره گفته شده که نابودی کامل برنامه هستهای ایران لزوماً بخشی از اهداف عملیات نظامی نیست.
این موضوع باعث شده برخی سیاستمداران و تحلیلگران درباره راهبرد کلی آمریکا در این جنگ پرسشهایی مطرح کنند.
به گفته کارشناسان، حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به برخی تأسیسات هستهای ایران احتمالاً توان غنیسازی و زیرساختهای مرتبط با این برنامه را تضعیف کرده است. با این حال، برآوردها نشان میدهد حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی همچنان در اختیار ایران قرار دارد.
گفته میشود بخش قابل توجهی از این مواد در تأسیسات عمیق زیرزمینی از جمله در مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود؛ مکانی که دسترسی به آن حتی در شرایط جنگی نیز بسیار دشوار ارزیابی میشود.
جان تیرنی، مدیر «مرکز کنترل تسلیحات و عدم اشاعه»، در این باره گفته است مهمترین نگرانی دقیقاً همین ذخیره اورانیوم است. به گفته او، اگر قرار باشد این مواد از ایران خارج شود، احتمالاً به عملیات زمینی گسترده نیاز خواهد بود و حتی در صورت دستیابی به آن نیز انتقال ایمن چنین حجمی از مواد هستهای چالش بزرگی خواهد بود.
ابهام در اهداف جنگ
فایننشال تایمز مینویسد که روشن نبودن برنامهای برای مدیریت این ذخیره هستهای، این تصور را تقویت کرده که آمریکا ممکن است بدون راهبرد مشخص یا طرح خروج واضح وارد جنگ شده باشد.
در هفتههای اخیر نیز مقامهای دولت ترامپ اهداف متفاوتی برای عملیات نظامی مطرح کردهاند؛ از جلوگیری از تهدید فوری گرفته تا تغییر حکومت یا حتی پیشدستی در برابر واکنش احتمالی ایران به حملات اسرائیل.
در همین حال، با افزایش قیمت نفت و نگرانی بازارهای جهانی، دولت آمریکا تلاش کرده تأکید کند که این عملیات در نهایت به افزایش امنیت منطقه و ثبات بازار انرژی کمک خواهد کرد.
با وجود این، برنامه هستهای ایران همچنان یکی از مهمترین دلایل اعلامشده برای آغاز جنگ محسوب میشود. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، گفته است هدف عملیات نظامی این است که ایران «هرگز نتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند».
تردید کارشناسان درباره برخی ادعاها
در مقابل، برخی متخصصان هستهای ادعاهای مطرحشده درباره نزدیک بودن ایران به ساخت بمب اتمی را مورد تردید قرار دادهاند. پیشتر استیو ویتکاف، مذاکرهکننده ارشد دولت ترامپ، گفته بود ایران «تنها دو هفته تا ساخت بمب» فاصله دارد؛ ادعایی که به گفته بسیاری از کارشناسان دقیق نیست.
به نوشته این گزارش، اگر نگرانی اصلی واقعاً دستیابی ایران به سلاح هستهای باشد، منطقیترین گزینه میتواند انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده از ایران باشد؛ اقدامی که در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نیز انجام شد و بخش بزرگی از این مواد به روسیه منتقل شد.
با این حال، به گفته برخی قانونگذاران آمریکایی، در جلسات توجیهی اخیر نشانهای از چنین برنامهای ارائه نشده است. سناتور ران وایدن گفته است پس از شرکت در این جلسات همچنان با پرسشهای بیپاسخ مواجه است و به نظر میرسد موضوع ذخایر اورانیوم در اولویت فعلی برنامههای نظامی قرار ندارد.
در حالی که آمریکا اعلام کرده در عملیات موسوم به «خشم حماسی» هزاران هدف نظامی در ایران را مورد حمله قرار داده است، پنتاگون تاکنون اشارهای به هدف قرار دادن ذخایر اورانیوم یا مراکز نگهداری آن نکرده و تمرکز اصلی عملیات را بر سامانههای موشکی و پهپادی ایران عنوان کرده است.
