در آمریکا، رسانه از عرصه سیاست جدا نیست و در بسیاری از مواقع، خود به یکی از بازیگران اصلی نبرد سیاسی تبدیل میشود. فاکس نیوز از برجستهترین نمونههای این وضعیت است. این شبکه از زمان تأسیس خود در میانه دهه ۱۹۹۰، به رسانهای بدل شد که برای میلیونها آمریکایی، خبر را درون یک چارچوب سیاسی و فرهنگی مشخص معنا میکند. به همین دلیل، فاکس نیوز را باید بسیار بیشتر از یک شبکه خبری دید. این رسانه در چند دهه گذشته، به یکی از مهمترین نهادهای شکلدهنده افکار عمومی در اردوگاه محافظهکار آمریکا تبدیل شده است.
فاکس نیوز با نام کامل Fox News Channel در سال ۱۹۹۶ راهاندازی شد. این شبکه به ابتکار روپرت مرداک و با مدیریت اولیه راجر ایلز شکل گرفت و از همان ابتدا در دل امپراتوری رسانهای نیوز کورپ و سپس فاکس کورپوریشن جای گرفت. مقر اصلی آن در ایالات متحده است و هویت آن از همان آغاز با خبر تلویزیونی، برنامههای سیاسی پرمخاطب و تمرکز بر مخاطب محافظهکار گره خورد.
فاکس نیوز در دورهای متولد شد که بازار رسانهای آمریکا از نظر فنی گسترش یافته بود، اما از نظر سیاسی هنوز همه ظرفیتهای خود را آشکار نکرده بود. مدیران این شبکه دریافتند که بخشی از جامعه آمریکا احساس میکند در رسانههای جریان اصلی دیده نمیشود و زبان، دغدغهها و حساسیتهایش در آنها بازتاب کافی ندارد. فاکس نیوز این نارضایتی را به فرصت تبدیل کرد. شبکه به جای حرکت در مسیر رسانههای میانهروتر، آگاهانه به سوی مخاطبی رفت که خود را از نظر فرهنگی و سیاسی در حاشیه روایت غالب میدید. همین انتخاب، مبنای رشد سریع آن شد و برایش یک مزیت روشن در میدان رقابت ساخت.
روپرت مرداک، راجر ایلز و معماری هویت شبکه
برای فهم فاکس نیوز باید به دو نام کلیدی بازگشت. روپرت مرداک، سرمایهدار بزرگ رسانهای، بستر اقتصادی و نهادی این پروژه را فراهم کرد و راجر ایلز، با شناخت دقیق از سیاست، تلویزیون و روانشناسی مخاطب، چهره تحریری و اجرایی آن را شکل داد. ایلز به خوبی میدانست که در عصر تلویزیون سیاسی، موفقیت تنها به سرعت خبر وابسته نیست، بلکه به توانایی شبکه در ایجاد احساس تعلق و اعتماد در میان مخاطبان نیز بستگی دارد. فاکس نیوز بر پایه همین درک ساخته شد. شبکهای که قرار نبود صرفاً اخبار روز را پوشش دهد، بلکه میخواست برای بیننده خود نوعی خانه سیاسی و فرهنگی فراهم کند.
فاکس نیوز بهتدریج از جایگاه یک شبکه خبری فراتر رفت و به رسانهای تبدیل شد که برای بخش مهمی از جامعه آمریکا، نقش مفسر جهان را بر عهده گرفت. در اینجا مسئله تنها انتقال خبر نبود. آنچه اهمیت داشت، ارائه روایتی منسجم از سیاست، فرهنگ، نخبگان، مهاجرت، دولت فدرال، رسانههای رقیب و جایگاه آمریکا در جهان بود. بسیاری از مخاطبان فاکس نیوز، این شبکه را نه یک منبع در کنار منابع دیگر، بلکه مرجع اصلی فهم رویدادها میدانند. از همین نقطه است که نفوذ سیاسی آن آغاز میشود. این شبکه خبر را با هویت سیاسی پیوند زد و از این پیوند، قدرتی پایدار ساخت.
جایگاه آن در اردوگاه محافظهکار
فاکس نیوز معمولاً در طیف رسانههای محافظهکار و نزدیک به جمهوریخواهان طبقهبندی میشود. این نسبت البته در همه دورهها یکسان نبوده، اما در مجموع، شبکه در مهمترین منازعات سیاسی آمریکا، بیشتر در جهتی حرکت کرده که با حساسیتهای راست آمریکایی همخوان بوده است. در موضوعاتی مانند مهاجرت، نقش دولت، مالیات، نخبگان لیبرال، رسانههای جریان اصلی، جنگهای فرهنگی و رقابت انتخاباتی، لحن و چارچوببندی فاکس نیوز بهوضوح از موضعی بیطرف و خنثی فاصله گرفته است. همین جهتگیری، برای آن پایگاه اجتماعی وفاداری ایجاد کرده و در عین حال، به یکی از منابع اصلی انتقاد از این شبکه تبدیل شده است.
یکی از مهمترین دلایل قدرت فاکس نیوز، نوع رابطهای است که با بینندگان خود ساخته است. این رابطه بیش از آنکه به مصرف روزانه خبر شباهت داشته باشد، به پیوندی سیاسی و عاطفی نزدیک است. مخاطب این شبکه در بسیاری از موارد احساس میکند با رسانهای روبهروست که جهان را از زاویه نگاه او میبیند، نگرانیهایش را میفهمد و در برابر نهادهایی که به آنها بیاعتماد است، کنار او ایستاده است. چنین نسبتی، فاکس نیوز را به رسانهای اثرگذارتر از یک شبکه تلویزیونی معمولی تبدیل کرده است. اینجا رسانه در حال ساختن جامعه تفسیری خود است.
نقش در قطبیسازی میدان رسانهای آمریکا
رشد فاکس نیوز را نمیتوان از روند قطبیتر شدن سیاست و رسانه در آمریکا جدا کرد. این شبکه در کنار رقبایی مانند CNN و MSNBC، به شکلگیری فضایی کمک کرد که در آن، بخش بزرگی از افکار عمومی دیگر بر سر یک روایت مشترک از واقعیت توافق ندارد. هر اردوگاه رسانهای، روایت خاص خود را از رویدادها، بازیگران و بحرانها عرضه میکند و فاکس نیوز در این میان، یکی از مؤثرترین مراکز تولید روایت برای جناح راست آمریکا بوده است. تأثیر این وضعیت محدود به بازار خبر نماند و به سطح سیاست رسمی نیز رسید. در سالهای اخیر، بارها دیده شد که مرز میان رسانه، حزب، کمپین انتخاباتی و پایگاه اجتماعی در آمریکا کمرنگتر شده و فاکس نیوز در قلب این دگرگونی قرار داشته است.
مالکیت، سرمایه و منطق قدرت
فاکس نیوز از آغاز در دل ساختار سرمایهداری رسانهای آمریکا شکل گرفت و همواره از پشتیبانی یکی از قدرتمندترین شبکههای رسانهای جهان برخوردار بود. همین پشتوانه، امکان توسعه سریع، جذب چهرههای پرنفوذ، تولید گسترده محتوا و تثبیت برند را برای آن فراهم کرد. در عین حال، قرار گرفتن در چنین ساختاری به این معنا بود که شبکه باید هم نفوذ سیاسی خود را حفظ کند و هم در منطق بازار رقابتی رسانه موفق بماند. به همین دلیل، فاکس نیوز را باید محل تلاقی سه نیرو دانست؛ سرمایه، ایدئولوژی و مخاطب. قدرت این شبکه دقیقاً از همین نقطه ناشی میشود.
فاکس نیوز و مسئله ایران در نگاه محافظهکار آمریکایی
برای مخاطب ایرانی، فاکس نیوز نیز مانند بسیاری از رسانههای بزرگ آمریکا تنها یک شبکه خارجی نیست، بلکه بخشی از سازوکار بازنمایی ایران در سیاست و رسانه ایالات متحده است. این شبکه در موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران، تنشهای منطقهای، سیاست فشار، نقش جمهوری اسلامی در خاورمیانه و رقابت تهران و واشینگتن، معمولاً لحن سختگیرانهتری نسبت به برخی رسانههای میانهروتر داشته است. همین مسئله باعث شده که تصویر ایران در فاکس نیوز اغلب در پیوند با امنیت، تهدید، بازدارندگی و رقابت ژئوپلیتیک دیده شود. از این رو، بررسی فاکس نیوز برای مخاطب فارسیزبان تنها از منظر شناخت یک رسانه مهم نیست، بلکه راهی برای فهم بخشی از نگاه راست آمریکایی به ایران و منطقه نیز به شمار میآید.
جنجالها و بحرانهای اعتبار
هیچ بحثی درباره فاکس نیوز بدون اشاره به جنجالهایش کامل نمیشود. این شبکه در سالهای مختلف با اتهام جانبداری آشکار، جهتدهی سیاسی به افکار عمومی، برجستهسازی گزینشی برخی موضوعات و کمرنگ کردن برخی دیگر روبهرو بوده است. در برخی پروندهها نیز انتقادها از سطح بحثهای رسانهای فراتر رفته و به اختلافات حقوقی و بحرانهای اعتباری رسیده است. با این حال، این شبکه در بخش بزرگی از مخاطبان خود همچنان از سرمایه اعتماد برخوردار مانده است. راز این ماندگاری در آن است که فاکس نیوز برای بسیاری از بینندگانش، رسانهای در برابر رسانههای دیگر است و همین احساس تقابل، وفاداری مخاطب را تقویت میکند.
عبور از تلویزیون و تبدیل شدن به برند سیاسی
فاکس نیوز امروز دیگر به قاب تلویزیون محدود نیست. این شبکه در فضای دیجیتال، ویدیوهای آنلاین، برنامههای تحلیلی، کلیپهای کوتاه و بازتولید محتوا در شبکههای اجتماعی نیز حضوری گسترده دارد. در نتیجه، با رسانهای روبهرو هستیم که در طول زمان از یک کانال خبری به یک برند سیاسی و فرهنگی تبدیل شده است. قدرت آن اکنون تنها در استودیوها یا جدول پخش خلاصه نمیشود، بلکه در تواناییاش برای حضور در گفتوگوهای روزمره، بازتاب در فضای مجازی و اثرگذاری بر زبان سیاست آمریکا نیز دیده میشود.
چرا فاکس نیوز همچنان یکی از بازیگران تعیینکننده آمریکاست
اهمیت فاکس نیوز در این نیست که تنها یک رسانه پرمخاطب باشد. اهمیت آن در این است که نشان داد یک شبکه خبری چگونه میتواند به موتور تولید هویت سیاسی بدل شود. فاکس نیوز در چند دهه گذشته، محافظهکاری آمریکایی را از سطح دیدگاه و موضعگیری به سطح یک تجربه رسانهای روزمره رساند. این شبکه به مخاطب خود خبر داد، اما همزمان جهان را نیز برای او تفسیر کرد. به همین دلیل، فاکس نیوز را باید یکی از مهمترین نهادهای رسانهای در فهم قطببندی سیاسی آمریکا دانست؛ رسانهای که بدون شناخت آن، تصویر امروز آمریکا کامل نمیشود.