پارلمان بریتانیا با تصویب قانونی تازه به یکی از کهنترین سنتهای سیاسی این کشور پایان داد و آخرین کرسیهای موروثی مجلس اعیان را حذف کرد تا گامی مهم در مسیر مدرنسازی ساختار قانونگذاری برداشته شود.
پارلمان بریتانیا در یکی از مهمترین اصلاحات ساختاری سالهای اخیر، قانونی را تصویب کرد که به حضور آخرین اعضای موروثی در مجلس اعیان پایان میدهد؛ اقدامی که عملاً یکی از قدیمیترین سنتهای سیاسی این کشور را کنار میگذارد. بر اساس این قانون، داشتن عنوان اشرافی دیگر بهتنهایی نمیتواند به معنای داشتن کرسی در پارلمان باشد.
این اصلاحات بخشی از برنامه دولت حزب کارگر به رهبری نخستوزیر کییر استارمر برای مدرنسازی مجلس اعیان و کاهش نفوذ ساختارهای تاریخی در نظام قانونگذاری بریتانیا محسوب میشود. دولت تأکید کرده است که در یک دموکراسی مدرن، عضویت در پارلمان نباید بهصورت خودکار از طریق تولد در یک خاندان اشرافی به دست آید.
پایان یک سنت چندصدساله
تا پیش از این اصلاحات، هنوز ۹۲ عضو موروثی در مجلس اعیان حضور داشتند که حق داشتند در جلسات شرکت کنند و رأی بدهند. این وضعیت نتیجه مصالحهای بود که در سال ۱۹۹۹ و در جریان اصلاحات دولت تونی بلر شکل گرفت. در آن زمان بیش از ۶۰۰ اشراف موروثی از مجلس حذف شدند، اما اجازه داده شد ۹۲ نفر از آنها به طور موقت باقی بمانند.
قانون جدید همین استثنای باقیمانده را نیز لغو میکند و به این ترتیب پیوند رسمی میان عنوان اشرافی موروثی و عضویت در مجلس اعیان قطع میشود.
در جریان مذاکرات سیاسی برای تصویب این قانون، توافقی میان احزاب شکل گرفت که بر اساس آن شماری از اعضای موروثی ِ عمدتاً از حزب محافظهکار، ممکن است عنوان «عضویت مادامالعمر» دریافت کنند تا همچنان بتوانند در مجلس باقی بمانند. گفته میشود حدود ۱۵ نفر از این مسیر در مجلس اعیان خواهند ماند.
این توافق باعث شد مخالفت حزب محافظهکار با طرح موافقت کند و مسیر تصویب قانون هموار شود.
مجلس اعیان چگونه کار میکند؟
مجلس اعیان یکی از دو رکن پارلمان بریتانیا است و در کاخ تاریخی وستمینستر تشکیل میشود. این مجلس وظیفه بررسی، اصلاح و نقد لوایح قانونی را بر عهده دارد، اما برخلاف مجلس عوام، قدرت نهایی برای تصویب قوانین را ندارد و مجلس منتخب مردم میتواند در صورت اختلاف نظر، نظر خود را اعمال کند.
در حال حاضر حدود ۸۰۰ عضو در مجلس اعیان حضور دارند. بیشتر این افراد «اعضای مادامالعمر» هستند که با پیشنهاد نخستوزیر و تأیید پادشاه منصوب میشوند. علاوه بر آنها، شماری از اسقفهای کلیسای انگلستان نیز در این مجلس کرسی دارند.
ساختار مجلس اعیان سالهاست مورد انتقاد قرار دارد. منتقدان میگویند این مجلس نهتنها انتخابی نیست، بلکه نظام انتصاب آن گاه به شبکههای سیاسی و روابط حزبی وابسته است. برخی کارشناسان همچنین اشاره میکنند که تعداد اعضای این مجلس حتی از مجلس عوام که ۶۵۰ نماینده منتخب دارد نیز بیشتر است و همین موضوع آن را به یکی از بزرگترین مجالس قانونگذاری جهان تبدیل کرده است.
به همین دلیل بسیاری از اصلاحطلبان سیاسی معتقدند حذف اعضای موروثی تنها نخستین گام در مسیر اصلاحات عمیقتر است؛ اصلاحاتی که ممکن است در آینده به کاهش تعداد اعضا یا حتی انتخابی شدن بخشی از مجلس اعیان منجر شود.